Tự ăn đuôi mình

Tình trạng vốn trái phiếu chính phủ được Kho bạc Nhà nước (KBNN) huy động xong nhưng không giải ngân hết được cho đầu tư công, dẫn đến tình trạng “thừa” vốn, nên phải gửi tạm thời vào ngân hàng lấy chút lãi trong khi ngân sách vẫn buộc phải trả lãi cao hơn cho người mua trái phiếu diễn ra phổ biến trong thời gian qua.

Một việc được ví như hình ảnh con rắn tự ăn đuôi mình.

 Tự ăn đuôi mình - Ảnh 1.

Nguyên nhân “thừa” vốn tại Kho bạc Nhà nước là do giải ngân đầu tư công chậm. Ảnh: Lê Anh

Theo báo Tiền Phong, số tiền thực tế KBNN gửi tại các ngân hàng thương mại đến hết quí I/2019 tới 400.000 tỉ đồng(1). Theo giải thích của các bên liên quan thì nguyên nhân “thừa” vốn tại KBNN là do giải ngân đầu tư công chậm.

Chẳng hạn, mới đây Bộ Tài chính cho biết tiến độ thực hiện và giải ngân vốn đầu tư công quí I/2019 chỉ đạt khoảng 11% dự toán. Có bốn bộ, ngành và 21 địa phương có số giải ngân đạt hơn 20%, có 27 bộ, ngành và một địa phương gần như chưa giải ngân được kế hoạch vốn (tỷ lệ giải ngân đạt dưới 1%).

Cần lưu ý thêm rằng, năm nào cũng một vài lần hết Thủ tướng rồi đến Phó thủ tướng thay nhau đôn đốc, nhắc nhở, thúc giục và thậm chí cả đe sẽ kỷ luật lãnh đạo các địa phương và cơ quan liên đới vì giải ngân đầu tư công chậm, nhưng tình hình vẫn không có chuyển biến gì đáng kể.

Thực ra, giải thích như trên là không trúng vấn đề. Cứ cho là giải ngân đầu tư công chậm là căn bệnh trầm kha, không thể khắc phục được trong cơ chế quản lý hiện hành, thì lẽ ra KBNN phải “thích nghi” với hiện trạng này để chỉ huy động một số vốn trái phiếu tương đương với số vốn đầu tư công dự kiến chắc chắn sẽ được giải ngân trong một khoảng thời gian nhất định.

Nguyên tắc trên nghe thì đơn giản nhưng là nguyên tắc xương sống trong quản lý tài chính công của nhiều quốc gia. Chẳng hạn, Hiệp hội Viên chức tài chính chính phủ (GFOA), hiệp hội quy tụ các hội viên là các viên chức trong ngành tài chính công của Mỹ và Canada với sứ mệnh thúc đẩy trình độ quản lý tài chính công của chính phủ trung ương và địa phương, đã có những khuyến nghị rõ ràng về việc phát hành trái phiếu tài trợ cho chi tiêu công, trong đó có các dự án đầu tư công.

Cụ thể, theo GFOA, cơ quan phát hành trái phiếu cần phải xác định và phối hợp tốt với những người/bên có trách nhiệm giám sát và quản lý các công việc như chi tiêu, dự báo dòng tiền, tiến độ đầu tư và tuân thủ có liên quan đến dự án đầu tư công(2).

GFOA đặc biệt lưu ý phải có các lựa chọn về giai đoạn phát hành trong thời gian xây dựng dự án để giảm thiểu thiệt hại tài chính cho ngân khố, do tiền lãi ngân khố phải trả cho trái chủ lớn hơn lãi cho vay lại (ví dụ, gửi tại ngân hàng thương mại).

Như vậy, với trường hợp của Việt Nam, tiền đọng tại KBNN buộc phải đem gửi ngân hàng, trước hết cần chỉ ra rằng KBNN với tư cách là cơ quan phát hành trái phiếu đã không phối hợp tốt với các bộ, ngành và địa phương có dự án đầu tư công để đánh giá tình hình triển khai và xác định được tiến độ phát hành cũng như số vốn trái phiếu cần thiết tương ứng, dẫn đến tình trạng lượng trái phiếu phát hành thường xuyên không khớp và lớn hơn tiến độ giải ngân các dự án đầu tư công.

Có thể sẽ có ý kiến bào chữa rằng KBNN chỉ là nơi thực hiện nhiệm vụ huy động vốn (phát hành trái phiếu) đại diện cho Chính phủ, mà cụ thể là Bộ Tài chính. Bộ này mới là nơi có trách nhiệm phối hợp với các bộ, ngành, địa phương để lập kế hoạch thu xếp vốn, trong đó có phát hành trái phiếu, khi nào và bao nhiêu, để KBNN thực hiện. Dù thực tế đúng như vậy thì bản chất sự việc không thay đổi.

 Tự ăn đuôi mình - Ảnh 2.

Nếu đây là lỗ hổng trong các luật liên quan về nhiệm vụ và quy chế làm việc của Bộ Tài chính, KBNN và các bộ, ngành, địa phương khác thì cần phải nhanh chóng sửa đổi, bổ sung, buộc họ phải có sự hợp tác, phối hợp nhịp nhàng, kịp thời.

Kết quả của sự tuân thủ pháp luật sẽ được thể hiện và đánh giá bởi chính tỷ lệ đọng vốn trái phiếu trên tổng số lượng trái phiếu phát hành. Theo đó, chừng nào còn tiếp diễn tình trạng thừa đọng vốn trái phiếu KBNN vượt trên một tỷ lệ trần ấn định nào đó, thì Bộ Tài chính sẽ phải chịu trách nhiệm đầu tiên mà không thể đổ lỗi do những lý do khách quan hoặc cho một bên thứ ba.

Ngược lại, nếu pháp luật hiện hành đã có đầy đủ các quy định và quy chế phối hợp liên quan đến phát hành, giải ngân vốn trái phiếu KBNN cho các dự án đầu tư công, thì xem ra căn bệnh không giải ngân được vốn trái phiếu là vô phương cứu chữa, bởi, cũng như vô vàn căn bệnh hiện tại khác trong cơ chế hiện thời, nguyên nhân sẽ được quy về lỗi… hệ thống!

(1) https://www.tienphong.vn/kinh-te/tien-ty-kho-bac-u-tai-ngan-hang-bao-gio-het-vong-luan-quan-1404663.tpo

(2) https://www.gfoa.org/investment-and-management-bond-proceeds

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *